Türkiye'nin ilk "İklim Kanunu Teklifi", 20 Şubat tarihinde TBMM Başkanlığına sunuldu. Meclise sunulan, “İklim Kanunu Teklifi” Türkiye'nin 2053 yılına kadar net sıfır emisyon üreten ekonomi olma taahhüdü doğrultusunda, iklim değişikliği ile mücadelede esas olan sera gazı emisyonlarının azaltılması , iklim değişikliğine uyum faaliyetlerini, planlama ve uygulama araçlarını, gelirleri, izin, denetim ve bunlara ilişkin yasal ve kurumsal çerçevenin usul ve esaslarını kapsamaktadır. İklim Kanunu Teklifinde, "Adil geçiş", "Birincil piyasa", "Denkleştirme", "Emisyon Ticaret Sistemi (ETS)", "Gömülü sera gazı emisyonları" ile "Gönüllü karbon piyasaları", "İklim adaleti" tanımları bulunmaktadır. Teklife göre, İklim değişikliğiyle mücadelede eşitlik, iklim adaleti, ihtiyatlılık, katılım, entegrasyon, sürdürülebilirlik, şeffaflık, adil geçiş ve ilerleme yaklaşımları esas alınacaktır. Kamu kurum ve kuruluşları ile gerçek ve tüzel kişiler, kamu yararı gözetilerek alınacak tedbirlere ve düzenlemelere süresinde uymakla ve bunları uygulamakla yükümlü olacaktır. Net sıfır emisyon hedefi doğrultusunda, 20 maddeden oluşan iklim değişikliğiyle mücadeleyi amaçlayan Meclise sunulan teklifte, fosil yakıtlardan çıkışa yer verilmezken, mutlak emisyon azaltım hedefi de belirtilmemiştir. İklim Değişikliği Başkanlığı tarafından sera gazı azaltımı ve iklim değişikliğine uyum hedefleri ile taahhütleri içerecek şekilde dönemsel olarak hazırlanan ve Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi Sekretaryasına sunulan Ulusal Katkı Beyanı belgesinin hazırlanacağı aktarıldı.
Kanun kapsamında Karbon fiyatlandırmanın düzenlendiği teklife göre, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı İklim Değişikliği Başkanlığı tarafından, Emisyon Ticaret Sistemi (ETS) ve Karbon Piyasası Kurulu kurulacaktır. Türkiye Gümrük Bölgesinde ithal edilen malların gömülü seragazı emisyonlarını ele almak için Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması (SKDM) kurulacaktır. SKDM’ye ilişkin raporlama, kapsam, içerik, usul ve esaslar ilgili bakanlıklarla koordineli olarak Ticaret Bakanlığı tarafından belirlenecektir. Yasa teklifi, iklim değişikliğine ilişkin genel politika, strateji belgeleri, iklim değişikliği strateji ve eylem planlarını da düzenlenmektedir. Ayrıca yerelin ihtiyaçları doğrudan tespit edilerek planlama yapılması ve yapılan planlamaları takip edilmesi için İl İklim Değişikliği Koordinasyon Kurulu’nun kurulması ve yapısına ilişkin çalışmalar yasa teklifinde bulunmaktadır. Şirketlerin çıkardığı bir ton karbondioksit eşdeğeri emisyon için izin anlamına gelen, ulusal tahsisat planlaması hazırlanarak , tahsisatların dağıtımı yapılacak ve sermaye piyasası araçları olarak kabul edilecektir. ETS kapsamında ücretsiz tahsisat sağlanabilecek ve ETS kapsamındaki tahsisatlar bir sonraki yıl için her yıl 31 Ekim'e kadar resmî gazetede yayımlanacaktır. Piyasa işletmecisi, Enerji Piyasaları İşletme Anonim Şirketi (EPİAŞ), ETS piyasasını işletecektir. Özel sektör temsilcilerinden oluşan ve danışma niteliğinde bulunan sekretaryasını TOBB’un yaptığı Danışma Kurulu oluşturulacaktır. İklim Değişikliği Başkanlığı, sera gazı emisyon izni alınması kapsamında gelir elde edebilecektir. ETS'den elde edilecek gelirler, yeşil dönüşüm, iklim dostu yatırımların desteklenmesi ve iklim değişikliğiyle mücadele amacı dışında kullanılamayacaktır. ETS kapsamına giren şirketlerin, sera gazı emisyonuna neden olan faaliyetlerini yürütmesi için sera gazı emisyon izni alması gerekecektir. Yasa teklifiyle ETS tamamen uygulanmaya başlanmadan önce bir pilot dönem öngörülmektedir. Pilot uygulama döneminin kapsamı, süresi ve uygulamaya ilişkin usul ve esaslar ilgili kurum, kuruluş ve sivil toplum kuruluşlarının görüşü alınarak Karbon Piyasası Kurulunca belirlenecektir. Pilot uygulama döneminde, Kanunda belirtilen yükümlülüklerin yerine getirilmemesi nedeniyle verilecek idari para cezaları yüzde 80 indirimli uygulanacaktır. Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten itibaren 3 yıl içerisinde ETS kapsamı dahilinde yer alacak işletmeler seragazı emisyon izni almak zorunda olacaklardır.
Karbon Piyasası Kurulu, karbon fiyatlandırma araçlarını belirleme, ücretsiz tahsisatların dağılımına karar verme, açık arttırmaya arz olunacak tahsisat miktarını tespit etme, ETS ile ilgili plan, politika, strateji ve eylemleri belirleme, Uluslararası Karbon Piyasasına konu olacak sektör, proje ve faaliyetlerin tespiti görevlerini yerine getirecektir. Mevzuata ve planlama araçlarına ilişkin hazırlama ve uyarlama yükümlülükleri ilgili kurum ve kuruluşlarca en geç 31 Aralık 2027'ye kadar yerine getirilecektir. Cumhurbaşkanı, bu süreyi bir yıla kadar uzatmaya yetkili olacaktır.
Uygulanacak Cezalar Neler?
Kanun teklifine göre, seragazı emisyonlarının takibine ilişkin yasaklara veya sınırlamalara aykırı olarak; doğrulanmış seragazı emisyonu raporunu süresi içerisinde sunmayanlara, 500 bin liradan 5 milyon liraya kadar idari para cezası verilecektir. Ozon tabakasını incelten maddeleri kullanan, ithal eden, ticaretini yapan ve piyasaya arz edenlere ise 2 milyon 500 bin lira ceza, bu maddeleri içeren ürünlere veya ekipmana bakım, onarım ve servis amaçlı hizmet veren gerçek ve tüzel kişilere 250 bin Türk lirası, bu maddeleri içeren ürünlerin veya ekipmanın etiketlenmesi hükümlerine uymayanlara 120 bin Türk lirası idari para cezası verilecektir. Florlu sera gazlarına ilişkin usul ve esaslara, yasaklara veya sınırlamalara aykırı olarak, florlu sera gazlarını kullanan, ticaretini yapan ve piyasaya arz edenlere 2,5 milyon Türk lirası idari para cezası verilecek ve 3 aydan 6 aya kadar Hidroflorokarbon Kontrol Belgesi verilmeyecektir. ETS kapsamındaki tahsisatlarını teslim etme yükümlülüklerini her yıl için en az yüzde 80 kadarını süresi içerisinde 3 yıl üst üste yerine getirmeyen işletmelerin seragazı emisyon izni iptal edilecek ve yeni seragazı emisyon izni 3 aydan 6 aya kadar verilmeyecektir. Doğrulanmış yıllık sera gazı emisyon raporu bulunmayan işletmelere 1 milyon Türk lirasından 10 milyon Türk lirasına kadar idari para cezası verilecektir.(Kaynak: Independent Türkçe, AA, Reuters, İklim Haber)Türkiye'nin ilk "İklim Kanunu Teklifi", 20 Şubat tarihinde TBMM Başkanlığına sunuldu. Meclise sunulan, “İklim Kanunu Teklifi” Türkiye'nin 2053 yılına kadar net sıfır emisyon üreten ekonomi olma taahhüdü doğrultusunda, iklim değişikliği ile mücadelede esas olan sera gazı emisyonlarının azaltılması , iklim değişikliğine uyum faaliyetlerini, planlama ve uygulama araçlarını, gelirleri, izin, denetim ve bunlara ilişkin yasal ve kurumsal çerçevenin usul ve esaslarını kapsamaktadır. İklim Kanunu Teklifinde, "Adil geçiş", "Birincil piyasa", "Denkleştirme", "Emisyon Ticaret Sistemi (ETS)", "Gömülü sera gazı emisyonları" ile "Gönüllü karbon piyasaları", "İklim adaleti" tanımları bulunmaktadır. Teklife göre, İklim değişikliğiyle mücadelede eşitlik, iklim adaleti, ihtiyatlılık, katılım, entegrasyon, sürdürülebilirlik, şeffaflık, adil geçiş ve ilerleme yaklaşımları esas alınacaktır. Kamu kurum ve kuruluşları ile gerçek ve tüzel kişiler, kamu yararı gözetilerek alınacak tedbirlere ve düzenlemelere süresinde uymakla ve bunları uygulamakla yükümlü olacaktır. Net sıfır emisyon hedefi doğrultusunda, 20 maddeden oluşan iklim değişikliğiyle mücadeleyi amaçlayan Meclise sunulan teklifte, fosil yakıtlardan çıkışa yer verilmezken, mutlak emisyon azaltım hedefi de belirtilmemiştir. İklim Değişikliği Başkanlığı tarafından sera gazı azaltımı ve iklim değişikliğine uyum hedefleri ile taahhütleri içerecek şekilde dönemsel olarak hazırlanan ve Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi Sekretaryasına sunulan Ulusal Katkı Beyanı belgesinin hazırlanacağı aktarıldı.
Kanun kapsamında Karbon fiyatlandırmanın düzenlendiği teklife göre, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı İklim Değişikliği Başkanlığı tarafından, Emisyon Ticaret Sistemi (ETS) ve Karbon Piyasası Kurulu kurulacaktır. Türkiye Gümrük Bölgesinde ithal edilen malların gömülü seragazı emisyonlarını ele almak için Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması (SKDM) kurulacaktır. SKDM’ye ilişkin raporlama, kapsam, içerik, usul ve esaslar ilgili bakanlıklarla koordineli olarak Ticaret Bakanlığı tarafından belirlenecektir. Yasa teklifi, iklim değişikliğine ilişkin genel politika, strateji belgeleri, iklim değişikliği strateji ve eylem planlarını da düzenlenmektedir. Ayrıca yerelin ihtiyaçları doğrudan tespit edilerek planlama yapılması ve yapılan planlamaları takip edilmesi için İl İklim Değişikliği Koordinasyon Kurulu’nun kurulması ve yapısına ilişkin çalışmalar yasa teklifinde bulunmaktadır. Şirketlerin çıkardığı bir ton karbondioksit eşdeğeri emisyon için izin anlamına gelen, ulusal tahsisat planlaması hazırlanarak , tahsisatların dağıtımı yapılacak ve sermaye piyasası araçları olarak kabul edilecektir. ETS kapsamında ücretsiz tahsisat sağlanabilecek ve ETS kapsamındaki tahsisatlar bir sonraki yıl için her yıl 31 Ekim'e kadar resmî gazetede yayımlanacaktır. Piyasa işletmecisi, Enerji Piyasaları İşletme Anonim Şirketi (EPİAŞ), ETS piyasasını işletecektir. Özel sektör temsilcilerinden oluşan ve danışma niteliğinde bulunan sekretaryasını TOBB’un yaptığı Danışma Kurulu oluşturulacaktır. İklim Değişikliği Başkanlığı, sera gazı emisyon izni alınması kapsamında gelir elde edebilecektir. ETS'den elde edilecek gelirler, yeşil dönüşüm, iklim dostu yatırımların desteklenmesi ve iklim değişikliğiyle mücadele amacı dışında kullanılamayacaktır. ETS kapsamına giren şirketlerin, sera gazı emisyonuna neden olan faaliyetlerini yürütmesi için sera gazı emisyon izni alması gerekecektir. Yasa teklifiyle ETS tamamen uygulanmaya başlanmadan önce bir pilot dönem öngörülmektedir. Pilot uygulama döneminin kapsamı, süresi ve uygulamaya ilişkin usul ve esaslar ilgili kurum, kuruluş ve sivil toplum kuruluşlarının görüşü alınarak Karbon Piyasası Kurulunca belirlenecektir. Pilot uygulama döneminde, Kanunda belirtilen yükümlülüklerin yerine getirilmemesi nedeniyle verilecek idari para cezaları yüzde 80 indirimli uygulanacaktır. Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten itibaren 3 yıl içerisinde ETS kapsamı dahilinde yer alacak işletmeler seragazı emisyon izni almak zorunda olacaklardır.
Karbon Piyasası Kurulu, karbon fiyatlandırma araçlarını belirleme, ücretsiz tahsisatların dağılımına karar verme, açık arttırmaya arz olunacak tahsisat miktarını tespit etme, ETS ile ilgili plan, politika, strateji ve eylemleri belirleme, Uluslararası Karbon Piyasasına konu olacak sektör, proje ve faaliyetlerin tespiti görevlerini yerine getirecektir. Mevzuata ve planlama araçlarına ilişkin hazırlama ve uyarlama yükümlülükleri ilgili kurum ve kuruluşlarca en geç 31 Aralık 2027'ye kadar yerine getirilecektir. Cumhurbaşkanı, bu süreyi bir yıla kadar uzatmaya yetkili olacaktır.
Uygulanacak Cezalar Neler?
Kanun teklifine göre, seragazı emisyonlarının takibine ilişkin yasaklara veya sınırlamalara aykırı olarak; doğrulanmış seragazı emisyonu raporunu süresi içerisinde sunmayanlara, 500 bin liradan 5 milyon liraya kadar idari para cezası verilecektir. Ozon tabakasını incelten maddeleri kullanan, ithal eden, ticaretini yapan ve piyasaya arz edenlere ise 2 milyon 500 bin lira ceza, bu maddeleri içeren ürünlere veya ekipmana bakım, onarım ve servis amaçlı hizmet veren gerçek ve tüzel kişilere 250 bin Türk lirası, bu maddeleri içeren ürünlerin veya ekipmanın etiketlenmesi hükümlerine uymayanlara 120 bin Türk lirası idari para cezası verilecektir. Florlu sera gazlarına ilişkin usul ve esaslara, yasaklara veya sınırlamalara aykırı olarak, florlu sera gazlarını kullanan, ticaretini yapan ve piyasaya arz edenlere 2,5 milyon Türk lirası idari para cezası verilecek ve 3 aydan 6 aya kadar Hidroflorokarbon Kontrol Belgesi verilmeyecektir. ETS kapsamındaki tahsisatlarını teslim etme yükümlülüklerini her yıl için en az yüzde 80 kadarını süresi içerisinde 3 yıl üst üste yerine getirmeyen işletmelerin seragazı emisyon izni iptal edilecek ve yeni seragazı emisyon izni 3 aydan 6 aya kadar verilmeyecektir. Doğrulanmış yıllık sera gazı emisyon raporu bulunmayan işletmelere 1 milyon Türk lirasından 10 milyon Türk lirasına kadar idari para cezası verilecektir.(Kaynak: Independent Türkçe, AA, Reuters, İklim Haber)