Latin Amerika'nın en hızlı büyüyen ve gelişen ülkelerinden biri olan Şili madenler ülkesiyken yeşil enerjide nasıl yol katederek dünyada öncü ülkelerden olmuştur?
Şili, 2030 yılına kadar toplam enerji tüketiminin %70’ini yenilenebilir enerji kaynaklarından karşılamayı hedeflemekte ve 2050 yılına kadar karbon nötr olma taahhüdünde bulunmaktadır. Uluslararası iklim müzakerelerinde Şili, dünyada yeşil teknolojileri ilerletmek ve karbon emisyonunu azaltmak için önemli bir diplomatik konumdadır. Şili denilince akıllara ilk olarak maden gelmektedir. Şili'de bakırın geçmişi arkeolojik araştırmalara göre 2500 yıl öncesine dayanmaktadır. Bugün dünyanın en büyük bakır madeninin bulunduğu yer Chuquicamata adlı yerleşim yeridir. 1820 ile 1900 yılları arasında Şili, 2 milyon ton bakır üreterek bazı yıllarda dünyanın en büyük bakır üreticisi ve ihracatçısı olmuştur. Amerika şirketlerinin 20. yüzyılın başlarında, dünyada metale olan talebin arttığı bir dönemde, Şili madenlerine yaptığı yatırımlarla büyük çaplı maden işletmeciliği başlamıştır. Şili' de ki bakır madenleri 1971 yılında dönemin devlet başkanı tarafından millileştirilmiş ve ülkede madenleri çıkarma, yönetme yetkisine sahip olan şirketler de bu tarih itibariyle kurulmaya başlamıştır. Dünyanın en çok bakır üreten ve ihraç eden en büyük bakır şirketi Şili'de ki Codelco şirketidir. Ürettiği bakırın % 58’ini Asya’ya, % 21’ini Avrupa’ya, % 11’ini Kuzey Amerika’ya ve % 10’unu da Güney Amerika’ya satmaktadır. Şili, bakır madeni sayesinde hem kendi ülkesinde hem de dünyada bakır madenini, ülke kalkınmasında avantaja dönüştürmüştür. Araştırmalar Şili'nin, bakırı neredeyse 200 yıl daha çıkarmaya devam edeceği yönündedir. Şili'nin ekonomisinin gelişmesinde bakır madenciliği başta olmak üzere maden ihracatı başroldedir.
Sanayileşmiş bir ekonomiye sahip olan Şili, fosil yakıtlar ve bakır madenciliğinde dünyada en büyük bakır işletmeciliğini yapmasına rağmen, nasıl yeşil dönüşüm de dünya lideri olmuştur? Şili’nin, enerji politikasını dönüştürürken izlediği yol haritası nedir? Son yıllarda Şili'de ülkenin enerji dönüşüm stratejisi değişmiştir. Yenilikçi yeşil teknolojiler ve ülkedeki siyasi destekle beraber bu dönüşüm hız kazanmıştır.19,6 Milyon nüfusa sahip olan Şili, yeşil dönüşümde izlediği yol ile dünyada yenilenebilir enerjiye geçiş sürecinde diğer ülkelere örnek olmuştur. Şili'nin temiz enerjiye geçiş sürecinde hem halk hem de siyasi partiler önemli rol almıştır. Şili halkının yeşil dönüşüm bilinci oldukça yüksektir. Öyle ki Yale İklim Değişikliği İletişimi Programı’na göre Şili halkının %91’i iklim değişikliğinin bir hükümet önceliği olarak ele alınması gerektiğini düşünmektedir. Şili'de merkez sağ hükümeti ülke genelinde güneş, rüzgar ve jeotermal enerjinin hızlandırılması da dahil olmak üzere, 2050 yılına kadar sıfır emisyona ulaşma hedefiyle ülkenin ilk enerji dönüşüm stratejisini yayımlamıştır. Sol partide enerji dönüşüm stratejisi genişletilmiş ve 2021 yılı Şili Cumhurbaşkanı seçimleri ile devlet başkanı olan Sosyal Yakınlaşma Partisi lideri Cumhurbaşkanı Gabriel Boric, sağcı devlet başkanı olan Sebastian Pinera’nın enerji dönüşüm çalışmalarını genişletmiştir. Cumhurbaşkanı Gabriel Boric ve yönetimi, dünyada önde oldukları lityum ve bakır madenciliği üretimi ile elde edilen geliri yeşil hidrojen üretiminde kullanılacağını belirtmiştir. Şili'de en son yapılan anayasa referandumunda hükümet madencilik ve doğal kaynak kullanımının yasaklanması konularını önermiştir. Bu öneri bir kısım Şilili seçmenler tarafından reddedilmiş olsa da seçmenlerin bir çoğunda yeşil enerji ve çevre bilincinin ileri bir noktada olduğu görülmektedir. Sanayinin gelişmiş olduğu Şili'de, yatırımcılarda artık yenilenebilir enerjiye yatırım yapmaktadır. Yenilenebilir elektrik kullanımı ile yeşil hidrojen teknolojisi enerji dönüşümünde Şili'de önemli bir noktadadır. Gelişen bir sanayiye sahip olması da enerjide yatırımcıların yenilenebilir enerjiye yönelmesini sağlamaktadır. Şili'de, Patagonya’nın dağlık bölgesindeki sürekli rüzgarlardan ve Atacama Çölü’nün büyük güneş potansiyelinden enerji üretilmektedir. Rüzgar ve güneş enerjisi kaynakları, Şili hükümetinin dünyadaki yeşil hidrojenin %13’ünü kendi sınırları içinde üretebileceğini göstermektedir. Şili hükümeti şu an, yeşil hidrojen endüstrisini geliştirmek için finansman sözü vermiş ve yeşil hidrojen girişimleri için anlaşmalar imzalamıştır. Şili'nin bugün yenilenebilir enerji ortaklarından biri de Almanya’dır. Bu iki ülke, aralarında yenilenebilir enerji anlaşmalarında ev sahipliği yapmaktadır. Ayrıca Şili'de maden yatırımlarını uzun yıllardır yapan Amerikalı yatırımcılar, şu an Şili ile yenilenebilir enerjinin üretimindeki yatırımlarda işbirliği içerisindedir. Ülkede sürdürülebilir, temiz enerji kaynaklarının kullanımını hızlandırmak amacıyla kömürlü termik santrallerin devreden çıkarılmasının yanında 2050 yılına kadar karbon salınımını azaltmak hedeflenmektedir.