Küresel iklim değişikliğinin gezegenimizde meydana getirdiği zararların boyutu her geçen yıl artış göstermektedir. Bu nedenle dernek ve kuruluşlar, iklim krizi ile mücadelede kurum ve kişilerin farkındalık kazanması için çalışmalar yürütüyor. Bu derneklerden biri olan İklim İçin 350 derneğinin 2022 yılında başlattığı “Dumansız Para Sahası” kampanyası bu kapsamda yürütülmüştür. Amaçları ise başta kömür olmak üzere fosil yakıt projelerine finansman sağlayan bankalardan bunu sonlandırmayı talep etmektir. Türkiye’deki tüm finans sektörü aktörlerinin başta kömür olmak üzere fosil yakıtlara kaynak aktarmayacaklarını en kısa zamanda açıklaması beklentileridir. Kampanya Türkiye’de dokuz bankaya, başta kömür olmak üzere fosil yakıtlı yatırımlara finansman sağlamamaları için çağrıda bulunmuştur. Bu konuda henüz açıklama yapmamış olan bankalardan Aktifbank, Burgan Bank, DenizBank, Fibabanka, ICBC, Odeabank, Şekerbank, Türk Ekonomi Bankası ve QNB Finansbank’ın genel müdürlerine açık çağrı mektubu gönderilmiştir.
İklim Haber bültenine göre; Bankalar sadece 5 yıllık bir süreçte fosil yakıtlara 724 milyar dolar akıttı... Birçok büyük finans kuruluşları fosil yakıt şirketlerine devam eden destekleri nedeniyle eleştiriliyor. Uluslararası kuruluşlar ve STK’lar, fosil yakıt projelerine yönelik finansmanı kesmeleri için bankalara daha fazla baskı uygulanmasını istiyor. Ancak birçok finansal grubun vaatlerine rağmen, 2023 ve sonrasında fosil yakıt operasyonlarına yüksek düzeyde yatırım yapılması bekleniyor. Yağmur Ormanı Eylem Ağı’nın (RAN) Fosil Yakıt Finansmanı Raporu,” hangi finans kurumlarının petrol, gaz ve kömür operasyonlarına hâlâ para akıttığını ve 2016’dan 2022’ye kadarki dönemde fosil yakıt finansmanındaki ana eğilimleri” gösterdi. Rapor 2016’da 723 milyar dolar olan küresel fosil yakıt finansmanının, sonraki beş yılda oldukça istikrarlı kalarak 2021’de 742 milyar dolara yükseldiğini ortaya koymaktadır. JPMorgan Chase, Citi Bank, Wells Fargo, Bank of America ve RBC en büyük fosil yakıt yatırımlarını sunan finans kuruluşları olmuştur. Yağmur Ormanı Eylem Ağı’nın (RAN) Fosil Yakıt Finansmanı Raporunda “60 bankadan 44’ü “yeni petrol ve gaz sahasına hayır” hedefini duyurdu. Bu bankaların birçoğu petrol ve gaz şirketlerine fon sağlamaya devam ediyor. Rapora göre, 44 bankadan 27’sinin fosil yakıt endüstrisinin herhangi bir bölümü için kurumsal düzeyde genişlemeye karşı anlamlı bir politikası hâlâ bulunmuyor.
İklim için 350 Derneği, 2022 yılında Türkiye’deki 17 bankanın iklim değişikliği uygulamalarını 5 başlık altında incelediği “Türkiye’deki Büyük Bankaların İklim Değişikliğine Yaklaşımı” raporunu yayımladı. Ayrıca son 1 yılda bankaların küresel iklim değişikliği çerçevesinde yaptıkları çalışmaları ve henüz atmadıkları adımları değerlendirdi. Raporun hazırlanması sürecinde, bankaların 2022 entegre yıllık raporları, 2022 yıllık raporları, sürdürülebilirlik raporları/sunumları, CDP (Carbon Disclosure Project) sonuçları ve Sustainalytics ESG derecelendirmeleri incelenmiştir. İklim için 350 derneği 2022 yılında yayımlanan raporda, bankaların fosil yakıt yatırımları, “net sıfır” hedefi, karbon ayak izi, temiz/yenilenebilir enerji yatırımları, ESG değerlendirmelerinin incelendiğini açıklamıştır. Yapılan çalışmaya göre; Türkiye’deki 17 Bankadan 9’u Kömüre “Hayır” diyor ve 10’u “net sıfır” hedefine uygun olarak hareket edeceğini taahhüt ediyor. “2022’den bu yana bir banka daha yeni kömür projelerini finanse etmeyeceğini, üç banka 2030-2040 arasında mevcut kömür portföylerini terk edeceğini, iki banka daha 2050’ye kadar portföylerini net-sıfır karbon emisyonu hedefiyle uygun hale getireceğini” raporda açıklanmıştır.
Türkiye’deki bankaların iklim değişikliğiyle mücadelede attığı adımlar neler? İklim için 350 Derneği Kampanya Sorumlusu Efe Baysal;17 bankanın 5 madde altında düzenlenen iklim değişikliğiyle mücadele uygulamalarını mercek altına aldıklarını bildirdi. Baysal, “Kampanyamızın temel hedeflerinden ilki, bankaların başta kömür olmak üzere fosil yakıtlara yönelik yatırımların finansmanında yer almayacaklarını duyurmalarıdır” açıklamasını yapmıştır. Ayrıca Baysal sözlerine “Var olan fosil yakıt yatırımlarının sonlandırılması ve sıfır salım için hedef tarihleri ilan etmeleri de iklim krizinin temel nedenlerinden olan fosil yakıtlardan çıkış için kaçınılmaz bir gerekliliktir. Elbette daha yaşanabilir bir dünya için fosil yakıtlardan çıkışı yenilenebilir enerjiye geçiş izlemelidir. Bankaların yenilenebilir enerji projelerine yatırımları çözüme büyük katkılar sağlayacak, enerji sektörünün değişimini hızlandıracaktır.” diyerek devam etmiştir.
Türkiye’deki 17 bankanın iklim değişikliğiyle mücadele raporuna göre, Türkiye’deki bankaların sürdürülebilirlik süreçlerine yaklaşımlarını geliştirdiği görülüyor. Raporda yer alan özel ticari bankalar, kamu bankaları ve yatırım bankalarının iklim kriziyle mücadele ve yenilenebilir enerjiye geçişi destekleme konusunda farklı düzeylerde kararlılık gösterdiği belirtiliyor. Fosil yakıt yatırımları, “net sıfır” hedefi, karbon ayak izi, temiz enerji yatırımları ESG derecelendirmelerinin incelendiği 2023 raporuna göre, 2022’den günümüze kadar; Türkiye Ekonomi Bankası (TEB) 2022’den itibaren bugüne kadar yeni kömür projelerini finanse etmediğini, Garanti BBVA, QNB Finansbank ve TEB, 2030-2040 döneminde mevcut kömür portföylerini terk edeceğini raporda belirtmiştir. Aynı zamanda 2050’ye kadar Vakıfbank ve Türkiye Sınai Kalkınma Bankasının portföylerini net-sıfır karbon emisyonu hedefiyle uygun hale getireceklerini açıklamıştır. “Türkiye’deki Büyük Bankaların İklim Değişikliğine Yaklaşımı” raporuna göre; 17 bankadan 9’u kömüre “hayır” derken (Akbank, Garanti BBVA, HSBC, ING, İş Bankası, QNB Finansbank, YKB, TEB, TSKB), 10’u (Akbank, Garanti BBVA, HSBC, ING, Halk Bankası, İş Bankası, YKB, TEB, Vakıfbank, TSKB) net sıfır hedefine uygun olarak hareket edeceğini taahhüt etti.
Küresel iklim değişikliği ile mücadelede fosil yakıt yatırımlarının sonlandırılması, net sıfır hedefinin gerçekleşmesinde yenilenebilir enerji yatırımlarına öncelik verilmesi artık bir zorunluk teşkil ediyor. Bu kapsamda tüm dünyada bankaların, yenilenebilir enerji yatırım projelerinde katkı sağlaması ile temiz bir dünya sağlanacaktır.