Dünyamız tek kullanımlık plastikler tarafından istila edilmektedir. Plastikler, fosil yakıtlardan (petrol, gaz) üretildiği için insan sağlığına zarar vermekte, sosyal adaletsizliği artırmakta, çevreyi tahrip ederek, biyolojik çeşitliliği yok etmektedir. Yediğimiz yiyeceklerde, soluduğumuz havada, içtiğimiz suda ve hatta organlarımızda, kanımızda dahi plastiğe rastlandı. Üretiminden imhasına kadar geçen yaşam döngüsünde yarattığı tahribatla plastikler, iklim krizine neden olmaktadır. Küresel ısınmayı 1,5 derecenin altında tutabilmek için plastik kirliliği ile mücadele edilmelidir.
Toprağa gelişigüzel atılan ve bazen de yakılan plastik atıklar Türkiye’de ciddi çevre ve sağlık sorunlarına neden olmaktadır. Bir yandan da ülkemiz 2018 yılından itibaren Avrupa’dan Plastik atık alması nedeniyle geri dönüşü olmayan çevre felaketleriyle karşı karşıyadır. Ülkemize plastik çöplerini gönderen yüksek gelirli ve gelişmiş ülkelerin bu atıkları göndermeyi bırakması ve Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı’nın plastik atık ithalatını tamamen yasaklaması gerekmektedir. Ülkemizde Greenpeace Türkiye’nin talebi açık ve net: “çevre ve sağlık sorunlarına yol açan plastik atıklarınızı kilometrelerce uzakta Türkiye’ye göndermekten vazgeçin.”
Ülkemiz, Avrupa ülkelerinden plastik atık alan ülkeler arasında son beş yıldır ilk sırada! Avrupa ülkelerinin plastik atıklarını gönderdikleri ülkelerin başında son beş yıldır Türkiye’nin gelmesi nedeniyle Greenpeace Türkiye imza kampanyası başlattı. Avrupa ülkelerinin plastik atıklarını Türkiye’ye göndermesine son vermesi için bir an önce yetkililerin harekete geçmesi gerekiyor. Greenpeace , 25 Kasım – 1 Aralık tarihlerinde gerçekleşecek Küresel Plastik Anlaşması öncesi “Avrupa’dan Türkiye’ye plastik atık gönderimi son bulsun” çağrısında bulundu. Ocak 2018’de Çin’in plastik atık ithalatını yasaklamasıyla Türkiye plastik atık alan ülkelerin en üst sırasına geçti ve Malezya, Tayland ve Vietnam gibi ülkelerin de plastik atık ithalatına kısıtlamalar getirmesiyle, Türkiye’ye yönelen atık miktarı kontrolsüz şekilde arttı. 2023’te Avrupa Birliği ülkelerinden ve İngiltere’den 456.507 ton plastik atık Türkiye’ye gönderildi. Bu miktar günde 125 çöp kamyonu plastik atığa eşdeğer.
Greenpeace’in derlediği verilere göre Türkiye’de plastik atık ithalatı 2004’ten bu yana 196 kat arttı. Buna göre;
2019 yılında 582.296 ton 2020 yılında 656.960 ton, 2021 yılında 391.022 ton, 2022 yılında 342.332 ton, 2023 yılında 456.507 ton sadece AB ülkelerinden ve İngiltere’den Türkiye’ye gönderildi.Verilere göre, Türkiye’ye en fazla plastik atık gönderen ülke İngiltere’dir. İngiltere’den sonra Avrupa Birliği ülkelerinden Almanya, Belçika, Hollanda, İtalya bulunmaktadır. Eurostat (Avrupa İstatistik Ofisi) ve Birleşmiş Milletler (BM) Comtrade veri tabanından derlenen verilere göre 2023’te İngiltere 140.907 ton, Almanya 87.109 ton, Belçika: 74.141 ton, İtalya 41.580 ton, Hollanda ise 27.564 ton plastik atığı Türkiye’ye gönderdi.
Greenpeace Türkiye Plastik Kampanya Sorumlusu Nihan Temiz Ataş, “Küresel Plastik Anlaşması’nın, Türkiye’nin Avrupa’dan gelen plastik atık ticaretini durdurmak için elimizdeki en büyük fırsat olduğunu söylerken, “Bu anlaşma yeterince güçlü olursa, plastiğin üretiminden bertarafına kadar her aşamada kirliliğini önleyecek somut adımlar atılmasını sağlayabilir. Çünkü plastik atık ticareti, kirliliğin kaynağında çözülemediğinin ve gelişmiş ülkelerin kendi sorumluluklarını üstlenmek yerine yüklerini kırılgan ve gelişmekte olan ülkelere yıkarak bir nevi çöp sömürgeciliği yaptıklarının göstergesi! Türkiye, son beş yıldır Avrupa’nın plastik çöplüğü haline geldi ve bu yükü daha fazla taşıyamaz. Plastik atık ihracatı tamamen yasaklayan bir Küresel Plastik Anlaşması istiyoruz” dedi.
29 Mart 2022’de Bloomberg’te yayınlanan bir haber, plastik atık ithalatı konusunu Türkiye gündemine taşımıştır. Gazeteci Kit Chellel’in Londra’daki 3 TESCO geri dönüşüm kutusuna 3 adet GPS cihazı yerleştirerek başlattığı araştırmanın sonunda plastik atık kutularından birinin Adana’ya geldiği haberi, Türkiye’de önemli bir tartışma başlatmıştır. İlgili haber İngiltere’deki Tesco firmasının geri dönüşüm adı altında greenwashing/yeşil badana yaparak plastik atıklarını Adana’ya denetimsiz ve yasa dışı yollarla gönderdiği gerçeğini ortaya koymaktadır. Bu habere ilişkin soruları yanıtlaması gereken TESCO ve İngiltere Hükümeti haberin çıktığı dönemde herhangi bir açıklamada bulunmadı. Türkiye ise haberi yalanladı ve süreç araştırılmadı. Greenpeace, 2021 Nisan ayındaki saha araştırmasında, ithal edilen plastik atıkların Adana’da yasa dışı olarak çevreye döküldüğünü ve açıkta yakıldığını tespit etmiştir. Bu alanlardan toplanan toprak, kül, su ve tortu örnekleri Greenpeace Araştırma Laboratuvarlarında bilim insanları tarafından incelendi. Greenpeace’in plastik atıkların insan sağlığı ve çevre üzerinde yarattığı etkiler, 2019 yılında Adana’daki yasadışı plastik atıklar üzerine yaptığı araştırmada ortaya konmuştur. Araştırma kapsamında toplanan kül, su ve nehir çamuru örneklerinde Türkiye’de bugüne kadar kaydedilen en yüksek seviyede, kanserojen olduğu bilinen dioksin ve furanlar tespit edilmiştir.
Plastik kirliliğinin çevremize, sağlığımıza ve gezegene verdiği zararlara dur demek için hemen harekete geçmemiz gerekmektedir. Bu amaçla küresel çapta hukuken bağlayıcı bir anlaşmaya ihtiyaç var: Küresel Plastik Anlaşması! Greenpeace’in 19 ülkede 19 binden fazla katılımcıyla gerçekleştirdiği anketten elde edilen sonuçlarda, Küresel Plastik Anlaşması için güçlü bir halk desteği olduğu ortaya konulmuştur. Küresel Plastik Anlaşması müzakerelerinde katılımcıların, siyasi liderlerden, plastiklerin bütün yaşam döngüsü boyunca oluşturduğu kirliliğin ele alınması, plastik üretiminin azaltılması ve tek kullanımlık plastiklerin yasaklaması talepleri bulunmaktadır.
Greenpeace Türkiye’de Küresel Plastik Anlaşması öncesi Avrupa’nın atıklarını Türkiye’ye göndermesine son verilmesini ve güçlü bir Küresel Plastik Anlaşması yapılmasını talep etmektedir. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı olmak üzere ilgili tüm bakanlıkları ivedilikle adım atmaya çağırmaktadır.(Kaynak: Greenpeace Türkiye)