Atık dediğimiz şey insanlar yokken var mıydı? İnsanlar üzerinde yaşadığı gezegenle ne kadar uyumlu? Atık kavramı insanların var olmasıyla ortaya çıkmış ve tamamen insan kaynaklıdır. Peki bu atıklara ne yapılmaktadır ? Toplanan bu atıkların ekonomik bir değeri var mıdır? Genel kanı çöpün ekonomik değeri olmadığı şeklinde olsa da ekonomik bir değeri vardır. Bu değeri ise geri dönüşüm süreçleri belirlemektedir. Geri dönüşümü en kolay malzemeler nelerdir, geri dönüşüm kutusuna attığınız malzemelere ne olduğunu hiç düşündünüz mü? Geri dönüşüm, atıkları azaltmada önemli bir yoldur. Geri dönüşümün sunacağı en büyük faydalar doğal kaynakların korunması ve ortaya çıkan atıkların azaltılmasıyla, enerjinin korunmasıdır.
Dijitalleşen dünyanın yeni çevre sorununun e-atıklar olduğunu duymuş muydunuz? Elektronik cihazlarımız bozulduğunda atmalı mıyız yoksa saklamalı mıyız? Elektrikli ve elektronik atıklar, dünya genelinde en hızlı artan ve bünyelerinde ki değerli elementlerle birlikte doğaya ve insan sağlığına ciddi oranda zarar veren birçok maddeyi içermektedir. İnsanlar tarafından elektrikli ve elektronik eşyalar kullanıldıktan sonra geri dönüşümü yapılmadığı taktirde içerdikleri tehlikeli maddeler çevreye geri dönülemez zararlar vermektedir. Birçok gelişmiş ülkede elektronik atıklar zorunlu olarak ayrı ayrı toplanmaktadır. Ülkemizdeki ayrı toplama sisteminin henüz yeni şekillenmeye başlaması nedeniyle bütün atıklar aynı çöp kutusuna atılmaktadır. Size en yakın ayrıştırıcı konteynır nerede? Yoğun şehir hayatı içerisinde sınırlı bölgelerde olan konteynırlara gitmeye vaktiniz var mı?
Ayrıştırıcı konteynırların yakınımızda olması cevaplarımızı değiştirir miydi? Elbette değiştirirdi. Ayrıştırma çöp konteyner ve kutuları bu nedenle her evde ve her mahallede bulunmalıdır. Şehrimizde ayrıştırma konteynırlarının belli yerlerde bulunması ayrıştırmayı bir hayli zorlaştırmaktadır. Bireylerin bu konudaki taleplerini yetkili kurumlara iletmesi ile bu bilinç oluşacaktır.
Birleşmiş Milletler 2021 Küresel E-Atık İzleme Raporu verilerine göre; dünyadaki her insan ortalama 7,6 kg e-atık üretmekte ve bu durum dünya genelinde 57,4 milyon ton e-atık oluşturacak demektir. Elektrikli ve elektronik atığın yalnızca % 17,4’ünün uygun koşullarda toplandığı, işlendiği ve geri dönüştürüldüğü de raporlanmıştır. Geri dönüştürülmeyen her e-atığın çevresel zararının yanında ayrıca üretim döngüsünde yeniden yer almaması da kaynak kaybı oluşturacaktır. Her geçen yıl elektronik cihazların üretiminin artması, kullanım sürelerinin kısalması ve tamir maliyetlerinin yüksek olması nedeniyle e-atıkların miktarı artmaktadır. 2014 yılında 44,4 megaton olan e-atık miktarının 2030’da 74,7 megatona çıkabileceği de öngörülmektedir. Akıllı telefonlar, oyun konsolları ve diğer elektronik cihazlar her yıl güncellenmekte, tasarımları yenilenmektedir. Dijital teknolojide ki bu hızlı değişim günlük hayatta kullanılan elektronik cihazların ömrünü de kısaltmaktadır. E-atık yönetiminde öncelikli olarak yeniden kullanım desteklenmelidir. Kullanım ömrü sona eren elektronik cihazların en kısa sürede geri dönüşüm kutularına atılması da en doğru yoldur.
Kullandığımız elektronik cihazların kullanım ömürlerini tamamladıktan sonra çevre ve canlılar yönünden tehlike oluşturmaması için bireylere ve geri dönüşümü sağlayacak kurumlara önemli sorumluluklar düşmektedir. Ülkemizde de bu kapsamda çeşitli sosyal sorumluluk projeleri yapılarak e-atık toplama noktaları oluşturulmaktadır. Böylece performansı yavaşlayan, tamire ihtiyacı olan veya kullanılabilir durumda olan elektrikli eşyalar belirlenen toplama noktalarında yeni sahipleri tarafından yeniden kullanılarak değer kazanmaktadır. Ayrıca yapılan bir takım projelerle toplanan elektrikli ve elektronik eşyalardan kullanılabilir durumda olan bilgisayar ve tablet gibi cihazlar tamir sürecinden geçirilerek eğitim için ihtiyaç sahibi çocuklara ulaştırılmaktadır. Yeniden kullanımı mümkün olmayan atıklar ise geri dönüşümü yapılarak elde edilen kaynak ile eğitim kurumlarına teknolojik donanım desteği olarak eğitim çalışmalarında kullanılmaktadır. Benzer projeler şehrimizde de yapılarak hem doğaya hem de eğitime katkı sağlanabilir.
Aynı zamanda e-atıklar ülkemizde uygulanan sıfır atık uygulamasına dahil olan atık türlerindendir. Sıfır atık projesinde, kaynakların verimli kullanılması ve atık oluşumunun en aza indirilmesi, oluşan atıkların uygun şekilde toplanıp geri kazanılması hedeflenmektedir. Sıfır atık uygulaması kapsamında elektronik cihazların ömürlerini tamamlamadan atılmaması, bozulan cihazların mümkünse tamir edilerek tekrar kullanılması ve oluşan e-atıkların yetkilendirilen kuruluşlar tarafından belirlenen toplama noktalarına götürülmesi önemlidir. Bunun için her türlü atığın geri dönüşümünün yapılması sürecinde yasal yaptırımların yanı sıra birey ve toplum bilincinin geliştirilmesi ve yetkili kurumlardan her ev ve mahallede ayrıştırma konteynırları talep edilmesi gereklidir. Geri dönüştürülmüş malzemeleri kullanmak ve tüketimi azaltmanın yollarını bulmak enerji tasarrufu sağladığı gibi temiz bir dünya ve sağlıklı bir çevre açısından da önemlidir. Bizler de geri dönüştürülmüş malzemeleri kullanmayı tercih ederek geri dönüşüm sürecinin bir parçası olabiliriz.