COP29 ZİRVESİNDE NELER KONUŞULACAK?

Azerbaycan’ın başkenti Bakü’de Birleşmiş Milletler İklim Zirvesi  (COP29) başladı. COP29 kapsamında düzenlenecek Liderler Zirvesi’nde aralarında Türkiye’nin de bulunduğu, 106 ülkenin lideri konuşma yapmak üzere başvuruda bulundu.   Dünya liderleri zirvede, Paris Anlaşması’nda alınan kararlara yönelik nasıl ilerleme kaydettiklerine dair ulusal açıklamalarda bulunacaktır.  Zirvede ülkelerin Paris İklim Anlaşması’ndaki taahhütlerinde gelinen son durum, sera gazı emisyonlarının azaltımlarına dair yeni taahhütler ile “iklim finansmanı” konularının en çok merak edilen başlıklar olması beklenmektedir.

İklim değişikliği ile mücadele ve sera gazı salınımlarını azaltma amacıyla Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi’ne taraf ülkelerin katılımıyla gerçekleşecek zirvenin iki haftalık takvimi ile tematik günleri belli oldu. Zirvenin, gelişmekte olan ülkelere iklim değişikliğinin yol açtığı maliyetleri karşılamaları konusunda yardımcı olmak için her yıl ne kadar finansman sağlanacağı konusunda anlaşmaya varılması temel hedefidir. Zirvede, Finans, Yatırım ve Ticaret, Enerji / Barış, Yardım ve İyileşme, Bilim, Teknoloji ve Yenilik / Dijitalleşme, İnsani Gelişim / Çocuklar ve Gençlik / Sağlık / Eğitim, Gıda, Su ve Tarım, Kentleşme / Ulaşım / Turizm, Yerli Halklar / Cinsiyet Eşitliği / Doğa ve Biyoçeşitlilik / Okyanuslar ve Kıyı Alanları müzakere edilecek konular arasındadır. 11-22 Kasım tarihleri arasında yapılacak zirvenin ana gündem maddelerinden bazıları şunlardır;

Bu yılki Azerbaycan’ın başkenti Bakü’de düzenlenecek zirvenin öne çıkan kısaltma adı, Yeni Kolektif Sayısallaştırılmış Hedef anlamına gelen “NCQG”dur. Mevcut 100 milyar dolarlık iklim finansmanı taahhüdü 2023 yılının sonunda sona erdi. Bu kısaltma bu yılki yeni yıllık finansman hedefini ifade etmektedir.

Zengin ülkelerin, 2020’den bu yana bu yıllık hedefi tam olarak karşılayamamaları iklim değişikliğinden en çok etkilenen ülkeler arasında ciddi bir güvensizliğe neden olmuştur. COP29, gelecek yıllar için çok daha yüksek bir hedef belirlemeyi amaçlamasına rağmen zengin ülkeler bu finansmanın tamamının kendi bütçelerinden gelmeyeceğini savunmaktadır.  Gelişmiş ülkeler bunun yerine, küresel çok taraflı kredi sisteminin reforme edilmesinin gerektiğini savunmaktadır. Böylece iklimle bağlantılı finansal risklerin azalacağı ve daha fazla özel sermayenin teşvik edileceği tartışılmaktadır.

Aynı zamanda zengin ülkelerin yıllık toplam hedefin ne kadarını sağlayacakları henüz netleşmiş durumda değil. ABD  ve Avrupa Birliği’ne göre, Çin gibi hızlı gelişen ülkeler veya Ortadoğu Körfez ülkelerinin de katkı sağlayıp sağlamayacağı belirsiz durumda görünmekte. Gelişmiş ülkeler, küresel bankacılık sistemi içinde gidilecek bir reformla, yıllık iklim finansmanı miktarının artırılması hedeflenmektedir. BM ajansları, her yıl trilyonlarca dolara ihtiyaç olduğunu tahmin etmektedir. Ancak COP29’un ev sahibi Azerbaycan yetkilileri ise “yüz milyar dolarlık” bir hedefin daha gerçekçi bir konsensüsle kabul edilebileceğini belirtmektedir.

Hükümetler, sera gazı emisyonlarını azaltan projeleri finanse etmek için BM destekli bir küresel karbon piyasasının başlatılması için kritik önem taşıyan “iklim kredisi” ticaretine yönelik kuralları çözmeye hevesli görünmektedir. Bu krediler, ülkelerin emisyonlarını dengelemek için isteğe bağlı denkleştiriciler olarak verilmektedir. Ayrıca açık piyasalarda da işlem görebilmektedir. COP29’da, iş dünyası liderleri,  Paris Anlaşması Kredilendirme Mekanizması (PACM) ile kaydedilen projelerde şeffaflık ve çevresel bütünlüğü garanti altına alacak kurallar belirlenmesini gerektiğini beklemektedir. PACM denetim organının standartları nasıl belirleyeceği, kredilerin ticarete sunulmadan önce değerlendirilip değerlendirilmeyeceği ve kredilerin ne zaman ve nasıl iptal edilebileceği gibi başlıklar da zirvede karar verilmesi gereken önemli konulardır. Zirvede BM’nin denetiminde küresel bir karbon piyasasında emisyon ticareti yapabilmek için netliğin sağlanması beklenmektedir.

2023 yılında Dubai’de gerçekleşen COP28’zirvesinde, ülkeler ilk kez “enerji sistemlerinde fosil yakıtlardan uzaklaşma” kararı aldı. Fakat  o alınan karardan bugüne kadar fosil yakıt kullanımı ve ihracat satışları dünya çapında artmaya devam etti. Öyle ki Azerbaycan, ABD, Namibya ve Guyana gibi ülkelerde yeni petrol ve gaz üretim alanları onaylandı.

Ülkeler ve şirketler kömür, petrol ve gazdan çıkma konusunda net bir karara varamaması nedeniyle müzakereciler, COP29’un fosil yakıtlarla ilgili kesin bir zaman çizelgesi veya daha güçlü ifadeler ortaya koymasının mümkün olamayacağını söylemektedir. Bunlara rağmen bazı ülkelerin yeni kömür santralı inşaat izinlerinin durdurulmasını talep edebileceği tahmin edilmektedir.

Ülkeler zirvede ayrıca, fosil yakıt talebini azaltmak amacıyla, yenilenebilir enerji kapasitesini üç katına çıkarma ve enerji verimliliğini iki katına çıkarma taahhütlerinin ilerlemesini de müzakere edecektir.

Ülkeler COP28’de, aşırı sıcaklıklar, yükselen deniz seviyeleri, kuraklaşan tarım arazileri gibi iklim değişikliklerine uyum sağlamak için ulusal planlar için çerçeve oluşturmayı taahhüt etmişlerdir. Ancak bu uyum çerçevesi, ilerlemenin ölçülmesi için net hedefleri ve projelerin iklim finansmanı ile nasıl bağlantılı bir hal alacağına dair ayrıntıları içermemektedir. COP29 müzakerelerinde ülkeler daha ayrıntılı ve belirli uyum hedefleri belirlenmesi gerektiğinin altını çizmektedir.

Ülkelerin zirve sırasında son tarih olan 31 Aralık tarihine kadar ilk iklim eylemi ilerleme raporlarını sunmalarını beklemektedir. Ancak bu raporların gerçekten sunulup sunulmayacağı ise belirsiz durumdadır. “İki Yıllık Şeffaflık Raporları” (BTR), bir ülkenin iklim hedeflerine ulaşmada kaydettiği ilerlemeyi ve Şubat ayında yeni hedefler belirlemek için ne kadar daha yol alması gerektiğini açıklamak amacıyla hazırlanmak zorundadır. BTR’ler, gelişmekte olan ülkelerde fosil yakıtlardan ekonomi dönüşümüne ve ne kadar finansmana ihtiyaç duyulduğuna dair bilgi sunacaktır.

İş dünyası liderleri, COP29’da, Paris Anlaşması Kredilendirme Mekanizması (PACM) ile kaydedilen projelerde şeffaflık ve çevresel bütünlüğü garanti altına alacak kurallar belirlenmesini beklemektedir. Paris Anlaşması Kredilendirme Mekanizması (PACM) denetim organının standartları nasıl belirleyeceği, kredilerin ticarete sunulmadan önce değerlendirilip değerlendirilmeyeceği ve kredilerin ne zaman ve nasıl iptal edilebileceği gibi başlıklar da zirve boyunca karara varılması gereken önemli konulardır.

Mısır’da düzenlenen COP27  iklim zirvesinde iklim felaketlerinden zarar gören yoksul ülkelere yardım etmek için bir “Kayıp ve Zarar Fonu” oluşturulması yönünde karar alındı. COP27 zirvesi üzerinden iki yıl geçti ve iklim kaynaklı felaketler nedeniyle yoksul ülkelere yardımcı olmak amacıyla kurulan “Kayıp ve Zarar Fonu” aracılığıyla yaklaşık 660 milyon dolar fon oluşturulmuştur. Bu fon, Filipinler’deki merkezden yönetilecektir. COP29 boyunca iklim değişikliğinden en fazla etkilenen ülkelerin, zengin ülkelerden bu fona daha fazla katkı yapmalarına yönelik taleplerini daha yüksek sesle dillendirmeleri  beklenmektedir.(Kaynak:İklim Haber)