“Bir çocuğu eğitmek, bir ağacı büyütmek gibidir. Kökünü nereye salarsa, meyvesi de oraya düşer.”
Bu sözün sahibi bilinmez ama anlamı oldukça derindir. Birgün gördüğünüz bir çocuğun eğer gözlerindeki ışık sönmüşse, bilin ki bir yerlerde biz büyüklerin gözlerini kapatmasındandır.
Peki biz, edebeyler – yani çocuklara yön veren her bir yetişkin, her bir öğretmen, her bir anne-baba, ağabey-abla, her bir toplum bireyi... onların hayatını kazanmaları için gerçekten ne yapıyoruz?
Çocukları “Hayata Kazanmak” ne demek, acaba tam olarak bunun idrakinde miyiz?
Hayat dediğimiz şey sadece diploma, meslek, ev bark değil elbette...Hayat; düşmekten korkmamak, düşünmekten yorulmamak, kalbiyle yürümek, aklıyla yön bulmaktır. Bir çocuğu hayata kazandırmak, onu sadece okuldan mezun etmek değil; düşerken tutacak bir cesareti, karanlıkta ışık olacak bir aklı, yalnızken sığınacak bir vicdanı öğretmektir.
Onların gelişimi için ilk öncelikle onları tanımak ve ardından olabileceğine dair inanç ile birlikte çaba gerekir.
Einstein, çocukken konuşmakta gecikmişti. Öğretmenleri onu yetersiz buldu. Çevresinde ki insanlar olumsuz ifadelerle birlikte ona bakıyordu. Ama annesi onun merakına sımsıkı sarıldı. Merakı küçümsemek yerine büyüttü. Ne oldu sonra? Einstein dünyaya hükmeden formülleri yazdı, çünkü bir yetişkin onun gözlüğünü çalmamıştı.
Tarihten önemli ve deha bir örnekle birlikte; günümüz bazı ebeveynleri yani, bizler ne yapıyoruz?
Bir çocuk ısrarla "Neden gökyüzü mavi?" diye sorduğunda, Birşeylerle geçiştiriyoruz. Çocuk biraz daha ısrarla devam ettiğinde; "Sus da başım şişmesin" diyoruz. Oysa ki belki de orada bir bilim insanı doğuyor. Ve biz gökyüzünü renksiz bırakacak kadar erken susuyor ve susturuyoruz.
Bilim insanı Carl Sagan'da;
"Çocuklar doğuştan bilim insanıdır. Sorun şu ki, büyüdükçe bu özelliği kaybediyorlar." ifadesi ile bahsettiğimiz durumu adeta destekliyor.
Kaybetmelerine biz neden olmayalım. Kuralları öğretmek yerine, değerleri gösteren taraf olmayı seçelim.
Kurallar geçicidir. Değerler ise köklüdür. Bir çocuğa
“küçüğüne yardım et” kuralını ezberletmek yerine, kendiniz küçük bir çocuğa yardım ederken örnek olun. Göreceksiniz ki o çocuk bir ömür boyu sadece yardım etmekle kalmayacak ve iyiliği de öğretecektir.
Bunun içinde söylem kadar, eylem önemlidir.
Meselâ
2014 yılında Brezilya’da favelalarda çalışan bir gönüllü öğretmen, okuluna gelen her öğrencinin ayağını yıkayarak derse başlıyordu. Bu özverili ve içten davranışın sebebi sorulduğunda ise "Temizlik öğretmiyorum, saygıyı öğretiyorum" demişti. Çocuklar yıllar sonra başka şehirlerde temizlik işçisi, hemşire, doktor oldular ama her biri hayatlarında saygıyı öncelikli hale getirdi.
Yani "değer" dediğimiz bulaşıcıdır. Ama önce biz taşıyıcı olmalıyız.
Peki değerlerin kazandırılması için ceza mı daha etkili bir yöntem olurdu yoksa o sorumluluk bilincini kazandırmak mı?
Gelin bunun içinde yine dünyadan Finlandiya'dan bir örnek verelim.
Finlandiya’da ceza sistemi neredeyse hiç kullanılmaz. Öğrenciler hata yaptığında ceza almaz, sorumluluk alırlar. Bir şeyi kırdıysa tamir eder, biriyle tartıştıysa birlikte çözüm üretir. Ve ne hikmetse, dünya sıralamasında eğitim başarılarında da hep ilk 5’te yer alırlar.
Peki bizim ülkemizde işleyiş nasıl?
Bizde ise hâlâ "ceza almadan akıllanmaz" kültürü var. Ama düşünelim: Cezadan korkan çocuk itaat eder, anlamaz. Anlamayan çocuk da ne özgür olur, ne de sorumlu.
Çocukları Dinlemek ise bir lütuf değil, bir görev olmalı. Evet yanlış okumadınız. Görev olmalı.
"Ben senin yaşındayken…" cümlesiyle başlayan her öğüt, geçmişi anlatır ama çocuğun şimdisini susturur. Oysa o çocuk, bizim geçmediğimiz yollardan yürüyor. Onu dinlemek, sadece nezaket değil; bir geleceğe tanık olmaktır.
Japon kültüründe "kodomo no koe o kiku" diye bir terim vardır. "Çocuğun sesini dinle."
Bu bir empati ritüelidir. Her sabah öğretmenler öğrencilere "Bugün nasıl hissediyorsun?" sorusunu soruyor. Çünkü biliyorlar ki öğrenme, ancak duygular anlaşılınca başlar.
Birçok çocuk, süper kahramanlara inanarak büyür. Ama neden kendi mahallesindeki temizlik işçisinin azmini, ya da bir çocuğu kurtaran doktorun hikâyesini onlara anlatmıyoruz?
Güneydoğu Anadolu’da bir köyde elektrik teknisyeni olan Hasan, kendi imkânlarıyla köy okuluna güneş paneli kurdu. Çocuklar ilk kez bilgisayar gördü. Hasan onların kahramanı oldu. Bu gerçek hikayenin kahramanıni kim anlatacak onlara?
Sen, ben, biz…
Her günkü hayatımızın içinde anlatacak onlarca kahraman varken, neden çocukları sahte kahramanlarla kandırıyoruz?
Biz Ne Yapıyoruz? Ne Yapabiliriz?
Biz…
Yorgun olduğumuzda çocukları başımızdan savıyoruz.
Onların "gereksiz" bulduğumuz cümlelerini bölüyoruz.
Başarısız olduklarında moral vermek yerine "bak, komşunun çocuğu…" kıyasına sığınıyoruz.
Oysa…
Onların göz hizasına eğilsek,
Sadece kulak değil, yürek versek,
Kendi hayatlarımızda iyiliğe, düşünmeye, sormaya yer açsak…
O zaman çocuklar bize bakıp sadece "büyümek" istemezler. Gelişebilen, büyüyen, insanlığa faydalı olabilecek, başarılara imza atacak bir birey olmayı isterler.
Vee Gülşah 'ın kaleminde dökülen son söz:
Bilim kurgudan çıkmış, fantastik hikayelerin hayali kahramanları değil,
Yaşama ve hayatlara dokunabilecek Sessiz kahramanlar aranıyor!"
Bugün gazeteyi kapattığınızda, lütfen şunu hatırlayın:
Her çocuk bir öyküyle büyür. Siz o öyküde ne olmak istersiniz?
Sessiz bir kahraman mı, yoksa isimsiz bir seyirci mi?
Gelin!
Çocukları sadece okula değil, hayata kazandıralım. Diploma değil vicdan, kariyer değil karakter verelim.
Çünkü bu dünya, önce çocukları kaybederek karanlıklaştı.
Ve belki de onları yeniden kazandığımızda, hepimiz aydınlanacağız.
O aydınlığa kavuşmak için bir nefer de biz olalım.
Şimdi bu satırları okuyan sen;
"Geleceğe uzanan, sessiz bir el" olmaya ne dersin?