Geçen yıl Doğu Anadolu’ya grup arkadaşlarıyla birlikte geziye giden bir yakınım Sarıkamış’a da yolu uğrayınca şehitlikten Wahatsap da geçtiği mesajına birde göz yaşını akıttığı resmini eklemiş olması beni son derece duygulandırdı.
Sarıkamış Harekatı I. Dünya savaşı sırasında Osmanlı İmparatorluğu ile Rus İmparatorluğu arasında 22 Aralık 1914 tarihinde geçmiş bir harekattır. Harekatın komutanı Enver Paşa idi. Enver Paşa bölgeyi Rus ve Ermenilerin zulmünden ve işgalinden kurtarmak için harekatı başlatmıştır. İşgal altında bulunan bu bölgede 40 yıldır ezan sesi duyulmamıştır.
Harekata 3. Orduya bağlı birliklerin toplam sayısı 110 bin kişi bunun harekata katılan muharip sayısı ise 90 bin kişidir. Enver Paşanın komutasında 3 Kolordu ile 2 Süvari Tümeni harekata katılmıştır. Rus ordusunun mevcudu ise 160 bin kişi idi. Osmanlı İmparatorluğunun 3. Ordusu mevsimin ağır kış şartları ve yeterli erzak olmayışı yüzünden başarısızlığa uğramıştır. Enver Paşanın Sarıkamış Harekatında esas amacı Rus ordusuna karşı kuzeyden kuşatmalı bir manevra yapmaktı. Hazırlanan bu plana rağmen askerin malzemesi ve iaşesi noksandı üstelikte askerimizin bir kısmı Arap yarımadasından gelmişti. Yorgun ve perişandılar. Ordunun ihtiyacı olarak 88 bin ton hububat olması gerekirken ordu deposunda sadece 1.250 ton hububat bulunmaktaydı. Sarıkamış harekatına katılan birliklerimize erzak götüren 3 erzak gemisi de Rus donanması tarafından Kara Deniz de batırılmıştı.
25 Aralık 1914 de kar çölü olarak da bilinen Allahüekber dağı vadisinde ilerlemeye çalışan Kolordumuz sırf Enver Paşanın zafer kazanma ihtirası yüzünden karda-tipide ve dondurucu soğukta çaresizlik içinde birçok askerimiz hayatlarını kaybetmiştir. Sarıkamış Harekatı Enver Paşanın taktik hatalarıyla sonuçlanan bir harekattır.
Bugüne kadar konuşulan ve yazılanlara bakıldığında Sarıkamış Harekatında şehit asker sayısı değişik rakamlarla ifade edilmiştir. Harekata katılan asker sayısı Bazı kaynaklara göre 90 bin kişi şehit sayısı ise 78 bin kişidir. Bununda 60’bini donarak 18 binide tifüs salgın hastalığından şehit olmuşlardır. Rusların asker kayıp sayısı ise 32 bin kişi olarak açıklanmıştır.
Sarıkamış yenilgisinin ardından İstanbul’a dönen Enver Paşa bütün yayın organlarına sansür uygulamıştır. Böylece halk Sarıkamış Harekatında olup-bitenleri çok uzun bir süre sonra öğrenebilmiştir.
O tarihlerde Osmanlı-Alman birliğinin oluşturduğu askeri ittifakta görevli bulunan Mareşal Goltz Paşa yazdığı bir günlükte Enver Paşayı kastederek Sarıkamış faciasını şu sözlerle yorumlamıştır: “Kafkas cephesinde maalesef ordularına güçleriyle bağdaşmayan görevler vermişler ve bu yüzden de ordularını büyük zarara uğratmışlardır.”
Alman Mareşal’ın da dediği gibi komutanın sırf ihtirası yüzünden on binlerce Osmanlı askeri bir tek mermi atmadan karlar altında aç-susuz donarak şehit olmuşlardır.
Sarıkamış harekatında kefenleri beyaz kardan olan şehitlerimize Allahtan rahmetler diliyorum Yazımı harekatta evlatlarını kaybeden anaların ağıtlarından etkilenerek yazılmış olan şiirlerden birinin bir dörtlüğü ile sonlandırmak istiyorum:
Çekilmez ayazın ey yüce dağlar
Çarıklarım ince sızlar ayaklarım
Kefensiz kuzular koynunda yatar
Göster mezar taşını sen SARIKAMIŞ